صفحه نخست          تماس با مدیر            نسخه موبایل                RSS                  
دوستان
تاریخ عصر غیبت كبری
شناخت مطلوب و راه رسیدن به آن
مسئله ‏ى امام مهدى ارواحنا له الفداء در دوران غیبت، به ویژه غیبت كبرا، یكى از مصادیق ایمان به غیب است. و همان طور كه شناخت و ایمان به خداى نامحسوس، امكان‏ پذیر است و قابلیّت رشد را نیز دارا است، شناخت و ایمان به امام معصوم و غائب كه امامت او در قرآن و سنّت منصوص است، امرى امكان‏ پذیر بوده و هست.

همان‏ طور كه رسیدن به مرز یقین، در موضوع ایمان به خدا، امكان ‏پذیر است، رسیدن به مرز یقین در مورد ایمان به امام معصوم و غایب نیز امكان ‏پذیر است. البته، این ایمان و رشد آن، به ابزار و وسائلى منطقى و علل طبیعى نیاز دارد كه فراهم مى‏ باشند. بنابراین، باید در وهله‏ ى علل ضعف شناخت و ضعف ایمان را بشناسیم تا بتوانیم در رفع این ضعف كوشا باشیم.

علل ضعف شناخت امام در غیبت كبرى
به طور كلّى، مى ‏توانیم علل ضعف شناخت مردم را معلول چند امر بدانیم:

1- نداشتن تصوّرى روشن از موضوع مورد اعتقاد
2- نداشتن دلیل یا دلائل كافى براى عقیده‏ ى خود
3- مقایسه ‏ى مطالب عقلى با مطالب حسّى، و انتظار پیدا كردن دلائل حسّى براى همه‏ ى مطالب عقلى
4- سست بودن برخى از دلائل ارائه شده، یا عدم هضم آن دلائل براى مقطع سنّى معیّن یا مقطع زمانى موردنظر
5- غفلت از آثار و نتائج و بركات امام معصوم در حالى كه انسان در آن بركات غرق شده باشد. البته جهان و جامعه، هیچ وقت، بدون وجود امام معصوم، تجربه نشده است
6- شبه ‏پراكنى ‏هاى پیاپى و ضعف پاسخ هاى داده شده
7- تلاش دشمنان اسلام، براى دور كردن جامعه از معنویّت و اركان هدایت و غرق شدن در لذّت‏ هاى مادى؛ و در نتیجه از دست دادنِ حساسیّت لازم نسبت به حضور امام معصوم در جامعه

علل ضعف ایمان به امام در دوران غیبت كبرا

ضعف ایمان نیز، جداى از ضعف شناخت، مى ‏تواند معلول چند امر باشد:

1- ضعف شناخت و كافى نبودن اطّلاعات موجود درباره ‏ى امام غایب
2- ناقص ‏بودن استدلال یا كافى نبودن دلائل ضرورت و اهمیّت وجود امام معصوم ارواحنا له الفداء در جامعه در تمام دوران‏ها
3- عدم احساس به آثار وجودى امام غایب
4- عدم احساس به حضور او در صحنه‏ ى زندگى
5- جهل فوائد وجود امام ارواحنا له الفداء در دوران غیبت
6- ضعف ارتباط روحى با امام معصوم ارواحنا له الفداء در دوران غیبت و استتار
7- اعتقاد به امكان ادامه ‏ى زندگى فردى و اجتماعى منهاى وجود امام معصوم
8- شبهات مطرح شده در باره‏ى امام مهدى ارواحنا له الفداء گاهى اصل شناخت را زیر سؤال مى ‏برد و گاهى ایمان به او را متزلزل مى‏ سازد.
9- فقدان عنصر صبر و بردبارى و یا فقدان روحیه ‏ى تلاش و تحقیق كه در فرض طولانى شدن غیبت، مى ‏تواند انسان را از ظهور امام ارواحنا له الفداء مأیوس گرداند.

به همین جهت، در برخى دعاهاى ویژه دوران غیبت، روحیه ‏ى استعجال نكوهش شده است، و در مقابل روحیه‏ ى انتظار امام غایب ارواحنا له الفداء ستایش و تقویّت شده است، بلكه مؤمنان باید براى به دست آوردن صفت و ملكه‏ ى صبر و مقاومت و بردبارى درخواست جدّى و دعاى واقعى كنند، و این امر نشانه‏ ى برخى آسیب‏ هاى جدّى در این زمینه است.

پرسش ‏هاى بى‏ جا و غیر مفید، و اعتراض‏هاى نا به ‏جا نیز انسان را به سمت یك نوع سستى در ایمان مى‏ كشاند. انتظار اطّلاع و آگاهى از تمام اسرار هستى، انتظارى بى‏ جا است كه انسان را در كشف اسرار نهفته، حریص مى‏ گرداند، ولى او را به جایى نمى‏رساند. به همین دلیل یك انسانِ منتظرِ ظهور امام مهدى ارواحنا له الفداء نباید انتظار داشته باشد كه سرّ همه چیز را بداند. فراموش كردن وجود امام معصومِ غایب، منتظر نبودن ظهور او، قطع ارتباط روزانه با او، ترك صلوات فرستادن بر او، ترك دعاى تعجیل فرج براى او، مى‏ تواند ایمان انسان را به او سست كند و انسان را از آمادگى براى ظهور او محروم گرداند.

پدیده‏ ى استعجال كه در روایات و دعاها، بسیار نكوهش شده است مى ‏تواند معلول یكى از دو عامل باشد:

الف) نزدیك بین بودن انسان و فقدان دورنگرى و عادت ندادن خود به دیدن افق‏ هاى بسیار دور زندگى و توجّه به منافع و مصالح بسیار نزدیك و محسوس و زودگذر و غفلت از مصالح آینده و اهداف بزرگ رسالت جهانى و فراگیر امام زمان ارواحنا له الفداء ؛

ب) آگاه نبودن به مسیر طبیعى و منطقى تحوّلات اجتماعى، و عدم شناخت قوانین حاكم بر تحوّلات اجتماعى.

آسیب ‏زدایى از شناخت و ایمان به امام غایب
اهل بیت پیامبر علیهم ‏السّلام به شناخت و ایمان مردم به امام معصوم علیه‏ السّلام در زمان غیبت او، توجّه شایان داشته ‏اند و در آثار گرانبهایشان، این اهتمام، به خوبى، به چشم مى‏ خورد.

در دعاها و زیارت نامه ‏ها و روایات اهل بیت علیهم ‏السّلام به بسیارى از علل ضعف شناخت و ایمان به امام غایب نیز توجه ى ویژه مى ‏بینیم.البته، بسیار روشن است كه با توّجه به عللِ ضعفِ شناخت و ضعفِ ایمان، باید در رفع این مشكل بكوشیم، و خلاصه ‏ى درمان این مشكل، در بسیارى از دعاها و زیارت نامه‏ هاى مخصوص حضرت مهدى ارواحنا له الفداء در دوران غیبت كبرا، مطرح شده است.

1- به عنوان نخستین گام، به دست آوردن شناخت صحیح از مسئله‏ ى مهدوّیت و شخص امام مهدى ارواحنا له الفداء امرى ضرورى است. این مهم، با دقّت كافى در دعاها و زیارت‏نامه‏ ها، تأمین مى ‏گردد؛ زیرا كه، شناخت صحیح و لازم را در آن‏ها مى ‏یابیم.

2- گام دوم به دست آوردن دلائل كافى و لازم، و اثبات كننده‏ ى وجود امام معصوم و غایب است. هر چند این دلائل را در كتب كلامى مى‏ یابیم، امّا دعاها و زیارت‏نامه ‏ها، از این دلائل نیز برخوردارند، بلكه در برخى دعاها و زیارت‏نامه‏ ها، صریحاً، و در برخى دیگر، با اشاره‏ى گویا، این مبحث مطرح شده است. زیارت جامعه‏ ى كبیره و زیارت وارث و دعاى عصر روز جمعه[1]، به طور ویژه، به این امر پرداخته است.

3- گام سوم شبه زدایى است. باید به همه ‏ى شبهات تزلزل ‏آفرین، توجّه شود و حل گردد. برخى از این شبهات را كتاب‏هاى كلامى و حدیثى و برخى نیز در دعاهاى ویژه امام زمان ارواحنا له الفداء ، مطرح و پاسخ داده شده است.

4- گام چهارم، زدودن مشكل یأس و نااُمیدى است. این مشكل، با شناخت و تبیین قوانین اساسى حاكم بر تحوّلات اجتماعى منطقه‏ اى و جهانى و فهم روند تحوّلات فرهنگى و اجتماعى قابل رفع است.

شناخت این قوانین، راه‏ هاى گوناگون دارد. از جمله‏ ى این راه‏ ها، بهره‏ بردارى صحیح از تاریخ است. شناخت صحیح از تاریخ، راه را براى شناخت مسیر و قوانین حاكم بر تحولاّت اجتماعى، هموار مى ‏كند. قرآن كریم، بیش‏ترین توجّه را به این راه معطوف داشته است. [2]
در برخى از دعاهاى ویژه‏ ى امام زمان ارواحنا له الفداء یقین به قیام حضرت مهدى ارواحنا له الفداء را همانند یقین به قیام حضرت رسول خدا صلّى ‏اللّهُ‏ علیه ‏و آله ‏و سلّم[3] قرار داده است. و در حقیقت، ما را از گذشته‏ ى یقین ‏آور به آینده‏ ى نیازمند یقین، توجّه مى‏ دهد. بنابراین یقین لازم را نیز مى‏ توانیم از راه مطالعه و تحقیق در تاریخ به دست آوریم و براى دیگران تبیین كنیم. و با استفاده از تاریخ بیشترین زمینه ‏هاى لازم براى تحقق یقین فراهم مى‏ گردد.

5- گام پنجم، توجّه به افق‏ هاى بسیار دور، در عین توجّه به افق‏ هاى بسیار نزدیك و بالفعل است، دورنگر بودن، همزمان با غافل نبودن از واقعیّت ‏هاى موجود بسیار لازم است؛ بنابراین، مشكل زمان را باید براى خود حل كنیم و مراقب باشیم كه توجه به آینده‏ ى بسیار دور عامل یأس و سستى و در نتیجه مانع برنامه‏ ریزى دراز مدت و پایدار نگردد.

قرآن كریم، مى ‏فرماید: إنهم یرونه بعیداً ونراه قریباً [4]؛ برخى از مردم، قیامت یا قیام مهدى ارواحنا له الفداء را بسیار دور مى‏ بینند، در حالى كه ما آن را بسیار نزدیك مى ‏بینیم.

6- پس از رفع شبهات و زدودن شك‏ها و تردیدهاى مطرح شده در مورد دلائل قطعى كه ثابت‏ كننده ‏ى وجود و حضور امام در پشت پرده ‏ى غیبت است، لازم است ارتباط معنوى ما با امام ناظر و غایب ارواحنا له الفداء كه مهم‏ترین عامل رشد معرفت و ایمان به او به شمار مى ‏رود تقویت گردد.

تقویت ارتباط معنوى با امام غایب، با وسائلى چند تحقق‏ پذیر مى ‏باشد:

الف) دعاهاى روزانه و هفتگى و در مناسبت ‏هاى گوناگون

ب) زیارت‏هاى روزانه و هفتگى و در مناسبت‏ هاى مختلف[5]

ج) انتظار صحیح و سازنده و مبارزه با انتظار منفى كه خود از عوامل سستى ‏زا و یأس ‏آور است

د) توجّه به مسئله‏ ى عَرضه ‏ى اَعمال مردم بر امامِ زمانِ خود، و لازمه‏ ى آن احساسِ نظارت همیشگى امام ارواحنا له الفداء بر اعمال مان[6]

ه) توجّه به ویژگى شب قدر و نحوه ‏ى ارتباط معنوى و شایسته با امام زمان ارواحنا له الفداء در این شب مهم [7] در هر سال و ارتباط مالى و عاطفى با امام ارواحنا له الفداء ، توجّه به وجوب خمس بر مردم كه از آنِ امام مى ‏باشد، و استحباب پرداخت صدقه یا نذر براى سلامتى امام زمان ارواحنا له الفداء كه مستلزم یك ارتباط واقعى و معنوى با امام است.

ز) ارتباط پیوسته اعتقادى و تشكیلاتى و عاطفى با نایبان عام امام زمان ارواحنا له الفداء [8]

ح) ارتباط سیاسى و اجتماعى و عاطفى سالانه با امام خود در عرصه ‏ى حج و در روزهاى ویژه ‏ى حج زیرا، همه ساله، امام ارواحنا له الفداء در موسم حج حاضر مى ‏گردد و به حجّاج آن سال توجّه ى ویژه مى ‏كند

ط) توسّل به امام زمان خود و توجه ویژه به او در تنگناها و مشكلات فردى و اجتماعى و درخواست شفاعت وقت خاصى ندارد و براى همیشه ممكن و تحقق ‏پذیر است.

ى) تبلیغ و ترویج نام و یاد امام مهدى ارواحنا له الفداء در میان افراد خانواده و افراد محله و میان هم نشینان و دوستان و در میان سایر افراد جامعه[9] آثار روانى مثبتى در جهت تحكیم ارتباط حقیقى با امام زمان ارواحنا له الفداء مى ‏باشد.

ك) توجّه یافتن و توجّه دادن به ضرورت وجود و حضور امام معصوم در تمام عرصه ‏هاى اجتماعى.

عموماً، آموزه ‏هاى زیارت‏نامه‏ ها و دعاهاى رسیده از معصومین علیهم ‏السّلام درباره‏ ى حضرت مهدى ارواحنا له الفداء بسیار زیبا و گویا، و نشان‏دهنده ‏ى نوع درمان مناسب و راه ‏حل‏ هاى دقیق براى رفع مشكلات زمان غیبت است.

استفاده از عنصر تبیین مسئولیّت‏ هاى امام ارواحنا له الفداء در دوران غیبت، مى ‏تواند در اشكال زدائى نسبت فوائد و آثار وجودى امام غایب مؤثر باشد. كه تبیین آن، اشكالِ لغویتِ وجود امام غایب، مرتفع مى ‏گردد. و یكى از سببهاى سُستى ایمان و ضعف ارتباط مرتفع مى ‏گردد.استفاده از عنصرِ تبیینِ مجموعه وظایف پیروان امام مهدى ارواحنا له الفداء و منتظران واقعى او نیز نشان دهنده ‏ى توجّه به اشكال بر فایده‏ ى انتظار امام غایب است. رفع این اشكال، ضرورى، بلكه یك نوع مبارزه با انتظار منفى است.

در ضمن، راهى براى معالجه و درمان مشكل سوء استفاده‏ ى دشمنان از غیبت امام معصوم ارواحنا له الفداء است. و انتظار منفى یكى از زمینه‏ هاى ایجاد بحران‏هاى فكرى و سیاسى و اجتماعى و اخلاقى در جامعه اسلامى است.استفاده از عنصرِ خطاب و سخن گفتن مستقیم با امام غایب ارواحنا له الفداء كه در زیارت‏نامه ‏ها و دعاها، به چشم مى‏خورد نشان دهنده ‏ى اهمیّت توجّه مؤمنان و منتظران به ضرورت داشتن احساس واقعى نسبت به حضور امام معصوم در تمام صحنه‏ هاى زندگى آنان است.

استفاده از عنصرِ تكرار بیان وظایف به منتظران و یاران امام زمان ارواحنا له الفداء نشان دهنده‏ ى ضرورت تربیت آنان همراه با تذّكر و یادآورى‏ هاى پیوسته نسبت به ضرورت آمادگى بالفعل براى یارى رساندن به امام، و ایجاد آمادگى واقعى و لازم در خود و دیگران براى ظهور امام ارواحنا له الفداء و ضرورتِ آمادگى براى فرمان بردارى از او مى ‏باشد.تقریباً همه‏ ى آسیب‏هاى دوران غیبت كه دوران انتظار فرج است در دعاها و زیارت نامه ‏هاى موجود، به طور چشم‏گیرى تذكّر داده شده، و راه ‏حل‏ هاى آن‏ها نیز در بیشتر دعاها مطرح گشته است. [10]

در این دعاها و زیارت نامه‏ ها، برنامه ‏هاى آینده ى امام نیز به گونه ‏اى بسیار گویا و روشن، مطرح شده است و چشم ‏انداز حركت آینده ‏ى امام ارواحنا له الفداء [11] را نیز به پیروان او گوشزد مى‏ كند تا به سمت آن اهداف بلند حركت كنند و خود را به او و اهداف او، هر چه سریع‏تر، نزدیك كنند.

در برنامه ‏هاى ویژه ی منتظران كه یك برنامه‏ ى كامل براى ایجاد آمادگى، و در حقیقت، نشانه ‏ى یك آماده باش كامل و تمام عیار است مقدّمات ظهورى كه در اختیار منتظران و دل‏باختگان و شیفتگان ظهور حضرت است برنامه ریزى شده است، و این خود نقشى فعّال و عملى در زمینه‏ سازى واقعى را ایفا مى‏ كند.

بنابر این، بسیارى از چشم ‏اندازها و مشكلات مطرح در عصر غیبت و راه‏ حل‏هاى این مشكلات، در خصوص دوران غیبت كبرا در دعاها و زیارت‏نامه‏ ها و صلوات ویژه ‏ى حضرت مهدى ارواحنا له الفداء به گونه ‏هاى مختلف، با اجمال و تفصیل، و گاهى با تكرار و تأكید فراوان، به چشم مى‏ خورد. و این، مطلب نشان مى‏ دهد كه همه ‏ی امامان معصوم علیه ‏السّلام در دوران حضورشان، به مسئله‏ ى غیبت و مشكلات آن، توجّه ى كامل داشته ‏اند. خود حضرت صاحب الامر ارواحنا له الفداء در دعاهاى گوناگونى كه به پیروان خود تعلیم نموده است، در صدد علاج بسیارى از این مشكلات و چالش‏ ها بوده است.

پس مهم‏ترین عنصر در تقویت ارتباط معنوى با امام غایب ارواحنا له الفداء همین دعاهاى روزانه و هفتگى ویژه ‏ى امام زمان ارواحنا له الفداء است كه یك برنامه ‏ى حساب شده و منظّم را در پیش روى منتظران قرار مى‏ دهد و ترسیم مى ‏كند تا طبق این الگو، زندگى خود را تنظیم كنند و به سوى روزهاى ظهور، یك حركت جدّى و حساب شده و با شتاب، داشته باشند. [12]

در این دعاها، همین بس است كه عنصر امید در وجود انسان زنده مى ‏شود. توجّه به عنصر ایمان و عنصر یقین كه اوج اعتقاد مطلوب است، در این دعاها، بسیار چشمگیر است. به همین خاطر، عوامل سلب یقین را گوشزد، و راه‏ حل‏ هاى گوناگونى براى این آسیب بیان شده است.البته، جا دارد كه خوانندگان این نوشتار، براى یك بار هم كه شده، در این زمینه، به دعاهاى ویژه امام زمان ارواحنا له الفداء در عصر جمعه مراجعه كنند تا ببینند امامِ غایب، براى حل مشكل‏ ها و چالش‏ هاى دوران غیبت خود، چه راه‏ حل‏ هایى مطرح كرده است.بنابر این، با رفع هر گونه ابهام براى منتظران و یا ردّ اشكالات احتمالى و رفع مشكلات قطعى، آسیب‏ هاى دوران غیبت امام مهدى ارواحنا له الفداء شناسانده و زدوده مى‏شود، و راه جلوگیرى از ضررهاى احتمالى نیز بیان مى ‏گردد.

البته، برخى آسیب‏ هاى مطرح شده، حتّى در عصر حضور امام معصوم نیز مشاهده مى ‏شود. تاریخ ما، این آسیب‏ ها را به طور فراوان نشان مى‏ دهد. تعداد و نوع آن‏ها، بستگى به درجه‏ ى رشد فرهنگى جامعه و افراد با ایمان دارد.در دوران غیبت، زمینه براى آزمایش برتر فراهم مى‏ گردد و با خالص شدن نیروهاى تحت امر امام ارواحنا له الفداء معجزات الهى، زمینه‏ ى ظهور خواهد داشت.

تاریخ اسلامى ما، نشان داده است كه بیش‏ترین آسیب ‏ها و ضربه‏ ها زمانى است كه نیروهاى ناخالص از نیروهاى خالص جدا نشده ‏اند و دوستان از دشمنان، تمیز داده نشده باشند، و در حقیقت، دشمنان واقعى، در لباس دوستانِ نزدیك در آمده باشند.

بنابر این، بالا رفتن سطح آگاهى و بالا بودن ذخیره ‏ى تجربیاتِ سخت در دوران غیبت، دو اصلِ اجتناب ‏ناپذیر براى رسیدن نیروهاى تحت امر حضرت ارواحنا له الفداء به وضع مطلوب است.

پی نوشت ها :
[1] منظور، دعایى است كه سید بن طاووس آن را ذكر كرده است. این زیارت، در آخر مفاتیح الجنان نقل شده است. آغاز آن: اللهم! عرفنى نفسك... است.

[2] كتابهاى تبیین كننده‏ ى سنتهاى تاریخى قرآن خصوصاً تفسیر موضوعى شهید سید محمدباقر صدر در این جا راه‏ گشا مى‏باشد.
[3] ویكون یقیننا فی ذالك كیقیننا بقیام رسولك علیه ‏السّلام دعاى عصر روز جمعه، مفاتیح الجنان، ص 783؛ انتشارات علمیّه‏ ى اسلامیّه.
[4] معارج: 7 - 6.
[5] این دعاها و زیارت‏نامه‏ ها را در سرتاسر كتاب شریف مفاتیح الجنان مى‏یابیم.
[6] در تفسیر آیه‏ى شریفه وقل اعملوا فسیرى الله عملكم و رسوله و المؤمنون روایات فراوانى در عرضه‏ ى اعمال بندگان بر پیامبر و امامان معصوم رسیده است. در عصر غیبت، فلسفه‏ ى این كار بسیار قابل توجّه و تأمّل بیشتر است.
[7] در شب قدر، ملائكه و روح، بر حجّتِ خدا، در هر عصر فرود مى‏آیند. همه ساله، این پدیده‏ ى بسیار مبارك و مهم، تحقّق مى‏یابد.
[8] نایبان عام امام زمان ارواحنا له الفداء عالمان فرهیخته و عادل و با تقوا كه شایسته ‏ى منصب رهبرى مردم از طرف او در عصر غیبت هستند، نمایانگر حضور خط امامت و ولایت در صحنه‏ ى زندگى فردى و اجتماعى مردم مى‏باشند. ارتباط با آنان در امر تقلید در احكام دین و رساندن خمس و زكات و اداى حقوق مالى ویژه ‏ى منصب امامت به نایبان امام زمان، نشانه ‏ى ضرورت برقرارى ارتباط تشكیلاتى مذهبى اعتقادى و عاطفى با خط امامت است. این كار، یادآور وجود و حضور او، از جهتى، و نشان دهنده ى مظلومیت او، از جهتى دیگر است كه مؤمنان را در انتظار ظهور او آماده ‏تر مى‏كند. زیرا، هیچ كس جایگزین امام معصوم نمى‏شود. این مطلب، در تار و پود فرهنگ شیعیان نهفته است.
[9] البته، جمع ‏آورى و نشر آثار و بركات وجودى امام زمان ارواحنا له الفداء در ترویج نام و یاد او بسیار مؤثّر است. سهیم بودن انسان در این امر و احساس او به سهیم بودنش دراین زمینه، در بارورى ایمان او و اعلام آمادگى براى ظهور امام ارواحنا له الفداء بسیار مؤثّر است.
[10] مثلاً در آخر دعاى افتتاح، در شكایت ‏هاى مطرح شده، مهم‏ترین آسیب ‏ها، تذّكر داده شده است.
[11] در دعاى مورد اشاره. در پاورقى شماره‏ ى 1 همه ‏ى برنامه ‏هاى حضرت در زمان ظهور، به طور نسبتاً مفصّل یادآورى شده است در حقیقت، خطوط روشن حركتِ امام و اهداف مورد نظر او در این نهضت جهانى، بیان گردیده است.
[12] جمع ‏بندى و طبقه ‏بندى محتواهاى نغز كلیه دعاها و زیارت‏نامه ‏ها ویژه حضرت مهدى ارواحنا له الفداء عموماً كارى بسیار مهم و مفید و ضرورى به نظر مى‏رسد كه به ویژه براى یاران و منتظران حضرت بسیار مفید مى ‏باشد.

هوای دل



اینجا آسمان ابری ست
آنجا را نمی دانم
اینجا هوایش بهاری نیست
آنجا را نمی دانم
اینجا عاشقا تنهایند
آنجا را نمی دانم
اینجا دل برای تو تنگ است
آنجا را نمی دانم...
کتابنامه

کتاب «مهدیان دروغین» تألیف حجت‌الاسلام رسول جعفریان منتشر و روانه بازار شد. دانشیار دانشگاه تهران در این کتاب به تقسیم حوزه‌های مختلف جغرافیایی دنیای اسلام پرداخته و مهدیان دروغین در مناطق و دوره‌های مختلف تاریخ را معرفی کرده است.

نظرسنجی
به نظر شما چقدر برای واقعه ظهور آماده هستیم؟







دیگر امکانات



این نوا را در وبلاگ خود پخش کنید:

حمایت
شمارنده
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :