تبلیغات
آفتاب پنهان - تعارض روایات آغاز غیبت
 
 
صفحه نخست    l    تماس با مدیر    l    نسخه موبایل    RSS    l   
پیوندهای روزانه
  • ویژگی های جامعه منتظر ظهور منجی

    بشر از روزی كه پا به عرصه گیتی نهاده در آرزوی یك زندگی اجتماعی خوش و سعادت‌بخش است، و در راه رسیدن به آن تلاش و كوشش می‌كند و همیشه از جان و دل خواستار یك عصر درخشان و اجتماع صالحی است كه ظلم و تعدّی در آن نباشد....

    ادامه مطلب ...
  • امام ، پناه از شیطان

    یکی از مهم ترین شؤون امام علیه السّلام که تأمین کننده‌ی اساسی ترین نیاز ما به ایشان است، ملجأ و پناه بودن امام علیه السّلام است...

    ادامه مطلب ...
  • عرصه‌های مشترک عامه و خاصه در موضوع مهدویّت

    یکی از موارد اتفاقی بین شیعه و اهل سنّت در قضیه‌ی مهدویّت، اتفاق بر اصل آن است. امت اسلامی ـ به غیر از گروهی اندک از غربزدگان و روشنفکر نمایان مانند احمد امین مصری ـ بر این مسأله اتّفاق دارند که ...

    ادامه مطلب ...
  • زن منتظر و منتظر‌پروری

    در طول تاریخ تشیع، یكی از نقش‌های بی‌بدیل زنان، دفاع از ولایت و تلاش برای حفظ این ارزش الهی بوده است، به ویژه در عصر غیبت كه تقریباً امكان ایفای نقش مردان برای دفاع از ولایت، به سبب اختناق شدید، كم‌رنگ بوده است، زنان، فعالانه برای حفظ فرهنگ مهدویت در جامعه نقش آفرینی كرده‌اند...

    ادامه مطلب ...
  • ما بی صاحب نیستیم !

    آقای شیخ حیدرعلی مدرس اصفهانی فرمود: « یکی از مواقعی که من به حضور مقدس حضرت بقیة الله ارواحنا فداه ( یا یکی از اصحابشان ) مشرف شدم و ایشان را نشناختم، سالی بود که اصفهان بسیار سرد شد و نزدیک پنجاه روز آفتاب دیده نمی شد و مدام برف می بارید. سرما بحدی شد که نهرهای جاری یخ بسته بود. ...

    ادامه مطلب ...
تعارض روایات آغاز غیبت
روایات شیعه درباره تعیین زمان غیبت مهدی ارواحنا له الفداء متعارضند. طوسی از حكیمه چنین روایت میكند:

سه روز پس از تولد امام مهدی ارواحنا له الفداء مشتاق زیارت ولی خدا شدم. پس به سوی آنها روانه شدم و ابتدا وارد اتاقی كه سوسن در آن بود شدم، ولی نشانی ندیدیم و سخنی نشنیدم. دوست نداشتم در این باره سؤالی بكنم. پس بر ابومحمد علیه السلام وارد شدم. حیا مانع شد پرسشی بنمایم، اما آن حضرت خود شروع به سخن كرده و فرمودند: ای عمه! او در حمایت خداوند، حجاب و غیبت اوست تا اینكه به او اذن دهد.

در حدیث دیگری روایت كرده است كه حكیمه پس از هفت روز دیگر او را ندید و در حدیث سومی روایت كرد كه او را پس از چهل روز دید، در حالی كه در خانه راه میرفت و پس از آن دیگر او را ندید. در حدیث دیگری آمده است كه حكیمه در خانه عسكری رفت و آمد میكرد. هر چهل روز او را زیارت میكرد. چند روز پیش از وفات حسن عسكری علیه السلام كه عمر مهدی ارواحنا له الفداء حداكثر پنج سال بود، طبق عادت خود به خانه عسكری رفت و ماجرا را چنین شرح كرده است: « مردی را دیدم و نشناختم؛ به برادرزاده ام گفتم: این، كه دستور میدهی در مقابلش بنشینم كیست؟ فرمود: فرزند نرجس و جانشین من است و به زودی مرا از دست خواهید داد. پس سخن او را بشنو و از او اطاعت كن.» و مهدی اینچنین غایب شد و كسی جز حكیمه كه خبر آن را به ثقات شیعه منتقل كرد آنچنان كه روایتشان میگوید از آن اطلاع نیافت.

نقد و بررسی سندی
در این قسمت قفاری به چهار روایت استناد کرده است که همه آ نها ضعیف و غیر قابل اعتمادند.

نقد و بررسی دلالی

پاسخ اول
غیبت امری تدریجی بود و نه دفعی
آقای قفاری در اشكال پیش گفته، مرتكب دو اشتباه اساسی شده است. اول اینكه تصور كرده تنها كسی كه امام مهدی ارواحنا له الفداء را ملاقات كرد و از تولد و غیبت ایشان اطلاع یافت، حضرت حكیمه بوده است. دوم اینكه گمان كرده غیبت امام مهدی ارواحنا له الفداء امری دفعی بوده است كه با آخرین ملاقات حضرت حكیمه با امام مهدی ارواحنا له الفداء، آغاز شده است. اما از نقد شبهۀ پیشین درمی یابیم كه اولاً حضرت حكیمه تنها شخصیتی نبوده اند كه با امام مهدی ارواحنا له الفداء دیدار كرده و از تولد و غیبت آن حضرت مطلع بوده است، بلكه بسیاری دیگر از اصحاب مورد اعتماد امام حسن عسكری علیه السلام آن حضرت را ملاقات كرده بودند. بنابراین، دادن نقش محوری به حضرت حكیمه در جریان باخبر شدن شیعیان از تولد و غیبت امام مهدی ارواحنا له الفداء از اساس باطل است. ثانیاً غیبت امام مهدی ارواحنا له الفداء با آخرین ملاقات حضرت حكیمه با ایشان همزمان نبوده است. اصولاً غیبت به معنای ظاهر نشدن امام ارواحنا له الفداء در برابر انظار مردم است. این پدیده گرچه می توانست به صورت دفعی انجام پذیرد، اما روایات و گزارشهای تاریخی مؤید این معناست كه این پدیده صورتی تدریجی داشته است.

به همین دلیل، در منابع حدیثی به موارد گوناگونی برمی خوریم كه شیعیان مورد اعتماد، آن حضرت را یك شب پس از تولد، هفت روز پس از تولد، چهل روز پس از آن، دو روز پیش از شهادت امام عسكری علیه السلام، چند روز قبل از شهادت حضرت، هنگام تجهیز حضرت و یا پس از شهادت امام عسكری علیه السلام دیده اند. این روایات نشان میدهد، این تصور آقای قفاری كه غیبت آن حضرت امری دفعی و همزمان با آخرین ملاقات حضرت حكیمه بوده، بی اساس است. به همین دلیل، شیخ مفید با اینكه آغاز غیبت امام مهدی ارواحنا له الفداء را زمان تولد آن حضرت میداند، حكایتهای گوناگونی از دیدار شیعیان خاص با امام مهدی ارواحنا له الفداء از زمان تولد تا پایان غیبت صغری آورده است این نیست، مگر به این دلیل كه به باور او غیبت امام مهدی ارواحنا له الفداء نه دفعی كه تدریجی بوده است، همچنانكه امثال شیخ صدوق و شیخ طوسی كه احادیث مورد نظر آقای قفاری را روایت كرده اند، در كنار این احادیث دهها ماجرا از تشرفات مؤمنان به محضر امام مهدی ارواحنا له الفداء را هم نقل كرده اند. پس به باور آنان، آغاز غیبت آن حضرت با آخرین ملاقات حضرت حكیمه همزمان نبوده است. اگرنه، چگونه میتوان از یكسو آغاز غیبت را روز سوم یا هفتم تولد امام مهدی ارواحنا له الفداء و آن هم همزمان با آخرین ملاقات حضرت حكیمه دانست و از سوی دیگر، دهها حكایت از ملاقات دیگر مؤمنان در زمانهای گوناگون حتی چندروز پیش از شهادت امام عسكری علیه السلام و یا پس از آن را بیان كرد.

مشكل آقای قفاری این است كه با گزینش تعداد انگشت شماری از روایات و از پیش خود برای شروع غیبت زمانی خاص تعیین كرده و براساس آن، روایات را متعارض دیده است، در حالیكه برای فهم معنای یك روایت، باید دیگر روایات مشابه را نیز دید و مقصود اصلی روایت را با عرضه روایات بر یكدیگر بهدست آورد. همچنانكه برای فهم مقصود یك دانشمند، باید مجموع سخنان او را در نظر گرفت. پس اگر شیخ طوسی یا شیخ صدوق، روایتی را آورده اند كه براساس آن، حضرت حكیمه در روز سوم یا هفتم امام مهدی ارواحنا له الفداء را زیارت كردند. در كنار آنان، دهها روایت دیگر هم آوردهاند كه به صورت مكرر و در زمانهای دیگر، افراد دیگری نیز حضرت را دیدهاند. مجموع این روایات نشان میدهد به اعتقاد آنان، شروع غیبت امام مهدی ارواحنا له الفداء با آخرین ملاقات حضرت حكیمه با امام مهدی ارواحنا له الفداء همزمان نبوده است.

پاسخ دوم
فقدان تعارض در روایات مورد نظر قفاری
نکته دیگری که در کلام آقای قفاری وجود دارد، این است که گویا او چهار روایت مربوط به ملاقات حضرت حکیمه با امام مهدی ارواحنا له الفداء را در تعارض دیده است، در حالی که اولاً او در نقل روایت دوم امانتداری نکرده است و به دروغ مدعی شده است که حکیمه پس از هفت روز امام مهدی را ندید در حالیکه در آن روایت از دیده شدن امام مهدی ارواحنا له الفداء در روز هفتم سخن به میان آمده و نه دیده نشدن پس از هفت روز. ثانیاً این روایات هرگز با یکدیگر در تعارض نیستند. متن چهار روایت مورد نظر آقای قفاری این گونه است:

1. فلما كان بعد ثلاث اشتقت إلى ولیّ الله، فصرت إلیهم فبدأت بالحجرة التی كانت سوسن فیها، فلم أر أثراً ولا سمعت ذكراً فكرهت أن أسأل، فدخلت على أبی محمد علیه السلام فاستحییت أن أبدأه بالسؤال، فبدأنی فقال: (هو) یا عمة فی كنف الله و حرزه و ستره و غیبه حتى یأذن الله له، فإذا غیب الله شخصی وتوفانی و رأیت شیعتی قد اختلفوا فأخبری الثقات منهم، و لیكن عندك و عندهم مكتوماً، فإن ولیّ الله یغیبه الله عن خلقه ویحجبه عن عباده فلا یراه أحد حتى یقدم له جبرئیل علیه السلام فرسه لِیَقْضِیَ الله أَمْرَاً كَانَ مَفْعُولاً.

2. عن موسى بن محمد بن جعفر قال: حدثتنی حكیمة بنت محمد علیه السلام بمثل معنى الحدیث الأول إلا أنها قالت: فقال لی: أبو محمد علیه السلام یا عمة! إذا كان الیوم السابع فأتینا. فلما أصبحت جئت لاسلم على أبی محمد علیه السلام و كشفت عن الستر لا تفقد سیدی فلم أره، فقلت له: جعلت فداك! ما فعل سیدی؟ فقال: یا عمة إستودعناه الذی استودعت أمّ موسى. فلما كان الیوم السابع جئت فسلمت و جلست فقال: هلموا ابنی، فجئ بسیدی و هو فی خرق صفر ففعل به كفعله الأول، ثم أدلى لسانه فی فیه كأنما یغذیه لبناً وعسلاً، ثم قال: تكلّم یا بنی... .

3. ... فلما كان بعد أربعین یوماً دخلت على أبی محمد علیه السلام فإذا مولانا الصاحب یمشی فی الدار، فلم أر وجهاً أحسن من وجهه ولا لغة أفصح من لغته، فقال أبو محمد علیه السلام: هذا المولود الكریم على الله عزوجل فقلت: سیدی أرى من أمره ما أرى و له أربعون یوماً، فتبسم و قال: یا عمتی أما علمت أنا معاشر الأئمة ننشؤ فی الیوم ما ینشؤ غیرنا فی السنة، فقمت فقبلت رأسه و انصرفت، ثم عدت وتفقدته فلم أره فقلت لأبی محمد علیه السلام: ما فعل مولانا؟ فقال: یا عمة استودعناه الذی استودعت أمّ موسى.

4. قالت حكیمة: فلم أزل أرى ذلك الصبی فی كلّ أربعین یوماً إلى أن رأیته رجلاً قبل مضی أبی محمد علیه السلام بأیام قلائل فلم أعرفه، فقلت لابن أخی علیه السلام: من هذا الذی تأمرنی أن أجلس بین یدیه؟ فقال لی: هذا ابن نرجس و هذا خلیفتی من بعدی وعن قلیل تفقدونی فاسمعی له و أطیعی.

با دقت در این چهار روایت روشن میشود که در آنها هیچ تعارضی نیست؛ زیرا روایت نخست، تنها ناظر به این مطلب است که حضرت حکیمه، فردای شب تولد امام مهدی ارواحنا له الفداء موفق به زیارت آن حضرت نشد و اصلاً از اینکه روزهای پس از آن امام مهدی را دیده اند یا نه سخنی به میان نیامده است. آنچه در حدیث دوم به چشم میخورد، این است که حضرت حکیمه در روز هفتم توانست با امام مهدی دیدار كند و باز نسبت به اینکه روزهای بعد توفیق ملاقات را داشته اند یا نه، سخنی در میان نیست و گفتیم که آقای قفاری به دروغ از حضرت حکیمه چنین نقل کرده بودند که پس از روز هفتم آن حضرت را ندیدم.

در روایت چهارم چنین آمده است که حضرت حکیمه هر چهل روز امام مهدی ارواحنا له الفداء را زیارت میکرده اند. روشن است که میان این سه روایت هیچ تعارضی نیست، زیرا هیچکدام یکدیگر را نفی نمی کنند و براساس آنها حضرت حکیمه روز اول موفق به ملاقات نمیشوند و در روز هفتم این توفیق را پیدا میکنند. در هر چهل روز باز این توفیق برایشان فراهم میشود. در روایت سوم نیز چنین آمده که حضرت حکیمه، در روز چهلم به دیدار امام مهدی ارواحنا له الفداء میروند. این مطلب با روایات سابق همخوانی دارد، تنها نکته روایت این است که ایشان میگوید: «ثم فقدته بعد ذلک.» این روایت به ظاهر با روایت چهارم که براساس آن امام مهدی ارواحنا له الفداء را هر چهل روز زیارت میکرده منافات دارد، اما این تعارض ظاهری نیز به این صورت حل شدنی است که مقصود حضرت حکیمه از جملۀ «ثم فقدته بعد ذلک» این است که روزهای پس از روز چهلم یعنی روز چهل و یکم و چهل و دوم و... ، امام مهدی ارواحنا له الفداء را زیارت نکردم. این با ملاقات چهل روز پس از آن منافاتی ندارد. به تعبیر دیگر اگر تعبیر حضرت حکیمه این بود که: «ثم فقدته بعد ذلک ابداً»، این تعبیر هرگونه ملاقاتی پس از آن تاریخ را نفی میکرد؛ اما در کلام حضرت حکیمه، چنین تعبیری نیامده است. افزون بر اینکه اگر واقعاً میان این دو روایت تعارض باشد، این مسئله آنقدر کوچک و جزئی است که اگر هر دو را هم باطل بدانیم. هیچ چیزی آسیب نمیبیند. با توجه به آنچه گذشت، روشن شد که اولاً روایات به ظاهر متعارض چهار روایت نبوده و بلکه دو روایتند و ثانیاً آن دو روایت نیز با یکدیگر جمع شدنی هستند.

استاد آیتی

درباره وبلاگ



اینجا آسمان ابری ست
آنجا را نمی دانم
اینجا هوایش بهاری نیست
آنجا را نمی دانم
اینجا عاشقا تنهایند
آنجا را نمی دانم
اینجا دل برای تو تنگ است
آنجا را نمی دانم...

نظرسنجی
به نظر شما چقدر برای واقعه ظهور آماده هستیم؟






نوای مهدوی

این نوا را در وبلاگ خود پخش کنید:

حمایت
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • آخرین بازدید :